Vraag aan de kunstenaar: Elisabetta Maistrello

We luiden dit voorjaar 2021 in met het Chromatisch Excentrisme van Elisabetta Maistrello, geboren in Vicenza maar al lang woonachtig in Padua, die het kleurenpalet doet exploderen in haar vrouwenportretten. Met haar gevoeligheid en dank zij haar technische precisie is de kunstenares tot een picturale synthese gekomen van een onmiskenbare charme en geeft zij leven aan figuratieve werken met een sterke visuele en emotionele impact. Het weelderige gebruik van het materiaal, de zorgvuldige lichttrillingen en het snelle, instinctieve en expressionistische gebaar dat wordt gegeven door de perfecte combinatie van spatelbewegingen, beslissend en harmonieus, en lichte aanrakingen op de punt van het penseel, maken de artistieke produktie van Elisabetta Maistrello van een brede internationale reikwijdte. De Italiaanse kunstenaar, die al bekend was in Amerika, Rusland, China en Frankrijk, is nu ook op Nederlands grondgebied aanwezig met het project Hedendaagse Italiaanse kunst in Nederland, dat wordt ondersteund door Manzoni Kunst Galerie in Oosterwolde.

Maar laten we eindelijk overgaan tot het interview:

U bent een kind van de goudsmidswereld en, hoewel u zelf goudsmid bent, drukt u zich ook uit in de schilderkunst: hoe en wanneer is uw liefde voor de picturale kunst ontstaan, en in het bijzonder voor vrouwenportretten?

In één woord, atypisch. Ik ben wat je noemt een autodidact artiest. Ik heb altijd al een ader van kunst in mijn bloed voelen pulseren. Dankzij het familiebedrijf ademde ik van jongs af aan de kunst van het goudsmeden in en na verloop van tijd uitte deze creativiteit zich in de creatie van sieraden. Maar schilderen is mijn ware artistieke aard. Ik ging niet naar academies of kunstscholen; toch voelde ik een sterk verlangen om te gaan studeren, dus vertrouwde ik mezelf toe aan meester Vincenzo Ursoleo uit Vicenza en gedurende vier jaar was ik zijn leerling. Ik experimenteerde ook met het hyperrealisme van Luigi Pellanda, maar omdat ik meteen begreep dat dit niet mijn genre was, bracht ik toch veel ideeën mee naar huis voor wat mijn persoonlijke kunstvorm zou worden. Om het academisch tekort in te halen verslond ik veel kunstboeken, ik was op zoek naar mijn stilistische ader en bij het bestuderen van de groten uit het verleden realiseerde ik me dat sommigen me meer aanspraken dan anderen, ik moest begrijpen waarom. Mettertijd heb ik mijn stemming gevonden, mijn stijlcode die goed uitdrukt wie ik ben en wat ik met mijn werken wil communiceren. Ik heb mezelf altijd omschreven als een expressionist, een instinctieve en gebarenloze kunstenaar. Ik creëerde een neologisme dankzij mijn werken dat ik Chromatic Eccentrism noemde.

In uw schilderijen beeldt u de vrouw en haar veelzijdige ziel uit, maar wie inspireert u? Heb je modellen? Vertel ons over je protagonisten…

Het onderwerp dat mijn voorkeur geniet is het portret van een vrouw waarmee ik het gamma van emoties dat wij kennen, overbreng. Wanneer iemand naar een van mijn werken kijkt, is hij niet op zoek naar subliminale boodschappen, hij leest zichzelf zoals ik de emotie lees die mij ertoe bracht dat bepaalde gezicht te maken. In elk schilderij zit een verborgen ik die uit het onbewuste komt. Iedereen kan zich identificeren met wat hij voelt op het moment waarop hij het waarneemt en, het lijkt vreemd, maar het kan van de ene dag op de andere veranderen. Het is geen toeval dat ik altijd portretten schilder, je zou het als een obsessie kunnen omschrijven en daarom wilde ik wat onderzoek doen. Geleerden van de psyche hebben het gedefinieerd als een buitensporig verlangen om naar zichzelf te zoeken. Het kan echt een reis van mijn onbewuste zijn om te zoeken naar emoties die ik niet herken, delen van mij die tot nu toe verborgen zijn gebleven. Ik geloof dat elke kunstenaar, terwijl hij schildert, een weg in zichzelf aflegt, alles kan worden omschreven als een zelfportret van de ziel, zelfs een schilderij van een landschap, een abstract werk of een expressionistisch schilderij. Er zijn geen studies achter een van mijn schilderijen, geen bepaalde personages die mij inspireren of omstandigheden die mij kunnen verlichten. Ik schilder wanneer mijn instinct me daartoe aanzet, en het toeval wil dat instinct altijd uitgaat van het diepste Ego.

Laten we het eens hebben over uw schildertechniek, die zich voortdurend ontwikkelt, zoals blijkt uit uw laatste productie. Uw kunst is figuratief en u geeft de voorkeur aan de expressionistische manier: wat betekent de kleur voor u? Hoe kies je de kleuren voor je onderwerpen? Hoe breng je het aan?

Het belang van kleur wordt verklaard in de naam die ik voor mijn schilderstijl heb gekozen, “Chromatic Eccentrism”, een uitdrukking die de centrifugale stuwkracht van de penseelstreken combineert met de kracht van kleur. De penseelstreken zijn kort en dik, vaak materieel, en lijken op grote schaal te herinneren aan de delicate streken van de beitel, een gereedschap dat ik gebruikte in mijn vorige carrière als goud- en zilversmid. Ik heb de kenmerken van deze eeuwenoude kunst vertaald in de schilderkunst, waarbij ik de beitel heb omgevormd tot het fijne penseel dat het zwart van de ogen uitsnijdt en opgraaft, en het wit, dat in reliëf tevoorschijn lijkt te komen, de taak heb gegeven licht te geven aan de blik en aan de hele figuur. Met een snel gebaar en op een instinctieve manier breng ik kleur aan op het doek en geef vorm aan het vormloze. Hier is geen behoefte aan contourlijnen, behalve die welke nauwelijks worden aangegeven en die de schaduw van het gezicht vormen. Dan creëert het volume zichzelf. De kleur is ongevormd, zonder vorm, pasteus en hardnekkig op het doek, maar bijeengehouden door een kracht die haar in vorm dwingt en haar doet oprijzen uit de monochrome achtergrond, meestal licht, die onder en achter de figuur als een extra kleur kan worden waargenomen. Ik kies de kleur niet, het is de kleur die mij kiest in een onbewuste en instinctieve vorm.

Er is veel vraag naar uw portretten, zelfs in het buitenland. Heb je ooit een bepaalde opdracht gehad, misschien op een ander medium? Je zou een hedendaagse “Rosalba Carriera” kunnen worden…

Ik krijg veel verzoeken, maar niemand heeft ooit om bepaalde media gevraagd omdat ze bij mijn stijl van het moment blijven. Aan de andere kant ben ik degene die nooit stopt met experimenteren en het bestuderen van nieuwe technieken, tot op heden heb ik verschillende media gebruikt van canvas tot aluminium verglaasd en andere materialen.
Het zou een grote eer zijn om een hedendaagse “Rosalba Carriera” te worden, zij is een artieste die ik zeer waardeer maar ik beschouw mezelf niet op haar zeer hoog niveau.

Je hebt het “Arte in Movimento” project opgericht om je kunst op straat te brengen. Kunt u de lezers vertellen waar het over gaat?

Het project is ARTE DA INDOSSARE, ARTE IN MOVIMENTO (KUNST OM TE DRAGEN, KUNST IN BEWEGING), dat staat voor een outfit die je draagt en vervolgens inlijst wanneer je voelt dat het tijd is om dat te doen. Het is geen kledingstuk maar een echt kunstwerk, handgeschilderd, gecertificeerd, genummerd en uniek (elke handgeschilderde afbeelding is uniek en wordt in geen enkel ander kledingstuk herhaald). Praktisch gezien wordt u, door een schilderij te dragen, een integrerend deel van het werk en wordt u, samen met mij, de promotor van ARTE IN MOVIMENTO: geen statisch kunstwerk dat aan de muur hangt, maar een kunstwerk dat op straat loopt, op straat, op de pleinen, waar u maar wilt. Dit idee werd geboren met de gedachte aan een emotionele verkoop, en om een symbolische waarde terug te geven aan de hedendaagse kunst.

Met dank aan de totale beschikbaarheid van Elisabetta Maistrello, herinner ik de lezers eraan dat zij de werken van de kunstenares ook kunnen zien op de website criticoarte.org Elisabetta Maistrello – Italiaanse kunst van ELisa Manzoni, en hieronder vindt u een video die het Art to Wear project laat zien.

Domanda all’artista: Elisabetta Maistrello

Inauguriamo questa Primavera 2021 con l’Eccentrismo Cromatico di Elisabetta Maistrello, vicentina di nascita ma residente a Padova da molto tempo, che fa esplodere la tavolozza dei colori nei suoi ritratti femminili. Con la sua sensibilità e grazie alla precisione tecnica, l’artista è arrivata ad una sintesi pittorica di innegabile fascino che dà vita ad opere figurative di forte impatto visivo ed emotivo. L’uso sontuoso della materia, le attente vibrazioni luminose ed il gesto rapido, istintivo ed espressionistico dato dalla perfetta combinazione di spatolate, decise ed armoniose, e di leggeri tocchi in punta di pennello, rendono di ampio respiro internazionale la produzione artistica di Elisabetta Maistrello. Già conosciuta in America, in Russia, in Cina, in Francia ed in Spagna l’artista italiana è oggi presente sul territorio Olandese con il progetto Arte Italiana Contemporanea in Olanda sostenuto dalla Manzoni Kunst Galerie a Oosterwolde.

Ma passiamo finalmente all’intervista:

Sei figlia d’arte del mondo orafo e, pur essendo orafa anche tu, ti esprimi anche nella pittura: come e quando è nato l’amore per l’arte pittorica e particolarmente per il ritratto femminile?

In una parola, atipico. Sono quella che si definisce un’artista autodidatta. Ho sempre sentito nel sangue una vena d’arte che pulsava. Ho respirato l’arte orafa grazie all’azienda di famiglia fin da piccina e con il tempo questa creatività l’ho espressa nella creazione di gioielli. Ma è la pittura la mia vera natura artistica. Non ho frequentato accademie o scuole d’arte; eppure, ho sentito forte il desiderio di intraprendere degli studi, così mi sono affidata al Maestro vicentino Vincenzo Ursoleo e per quattro anni sono stata una sua allieva. Ho sperimentato anche l’iperrealismo di Luigi Pellanda ma, capendo sin da subito che non era il mio genere, mi sono comunque portata a casa tanti spunti per quella che sarebbe diventata la mia forma personale d’arte. Per sopperire alla mancanza accademica ho divorato un sacco di libri d’arte, ero alla ricerca della mia vena stilistica e studiando i grandi del passato mi rendevo conto che alcuni mi risuonavano dentro più di altri, dovevo capire il perché. Con il tempo ho trovato il mio mood, il mio codice stilistico che esprime bene chi sono e cosa voglio comunicare con le mie opere. Mi sono sempre definita un’espressionista, un’istintiva e gestuale. Ho creato un neologismo grazie alle mie opere che ho chiamato Eccentrismo Cromatico. 

Nelle tue tele rappresenti la donna e la sua anima multi sfaccettata ma chi ti ispira? Hai delle modelle? Raccontaci delle tue protagoniste…

Il soggetto che prediligo è il ritratto di donna con cui trasmetto la gamma di emozioni a noi note. Quando una persona osserva una mia opera non cerca messaggi subliminali, legge sé stessa come io leggo l’emozione che mi ha spinto a fare quel volto particolare. In ogni dipinto c’è una me celata che esce dall’inconscio. Ognuno può immedesimarsi con ciò che sente nell’attimo in cui la osserva e, sembra strano, però potrebbe cambiare da un giorno all’altro. Non è un caso che dipinga sempre ritratti, potrebbe essere definita un’ossessione e per questo motivo ho voluto fare delle ricerche. Gli studiosi della psiche ne hanno dato una definizione affermando che il ritratto sia un desiderio smodato di ricerca del sé. Può davvero essere un viaggio del mio inconscio il cercare emozioni che non riconosco, parti di me ad oggi celate. Credo che ogni artista mentre dipinge percorre una strada dentro sé stesso, tutto può essere definito un autoritratto dell’anima, anche un quadro di un paesaggio, un opera astratta o un dipinto espressionista. Non ci sono studi dietro un mio quadro, nessun personaggio in particolare che mi ispiri o circostanze che mi possano illuminare. Dipingo quando l’istinto me lo richiede e guarda caso l’istinto parte sempre dall’Io più profondo.

Parliamo della tua tecnica pittorica che è in continua evoluzione come dimostra la tua ultima produzione. La tua arte è figurativa e prediligi la maniera espressionistica: cosa significa per te il colore? Come scegli i colori per i tuoi soggetti? Come lo stendi?

L’importanza del colore è dichiarata nel nome stesso che io ho scelto per il mio stile pittorico, “Eccentrismo cromatico”, espressione che unisce la spinta centrifuga delle pennellate alla potenza del colore. Le pennellate sono brevi e spesse, spesso materiche, e sembrano richiamare su larga scala i colpi delicati del cesello, strumento che io ho usato nella mia carriera precedente di orafa dell’oro e dell’argento. Ho tradotto nel campo pittorico le caratteristiche di quest’arte millenaria trasformando il cesello nel pennello fine che incide e scava il nero degli occhi, e lasciando al bianco, che sembra emergere in rilievo, il compito di donare luce allo sguardo e all’intera figura. Con gesto rapido e in modo istintivo, applico tocchi di colore sulla tela, dando forma all’informe. Qui non c’è bisogno di linee di contorno, se non di quelle appena accennate che costituiscono l’ombra del viso. Poi il volume si crea da sé. Il colore è sfatto, senza forma, pastoso e tenace sulla tela, ma tenuto insieme da una forza che lo costringe in forma e lo fa emergere dallo sfondo monocromo, per lo più chiaro, che si intravede sotto e dietro la figura come un colore aggiuntivo. Non scelgo il colore è il colore che sceglie me in una forma inconscia ed istintiva.

I tuoi ritratti sono molto richiesti anche oltre oceano. Ti è mai capitata una commissione particolare, magari su un supporto diverso? Potresti diventare “Rosalba Carriera” contemporanea…

Richieste ne ricevo moltissime ma mai nessuno ha mai chiesto supporti particolari perché si attengono al mio stile del momento. D’altro canto, sono io che non smetto mai di sperimentare e studiare tecniche nuove, ad oggi ho utilizzato vari supporti dalla tela all’alluminio vetrificato e ad atri materiali. Sarebbe un grande onore diventare “Rosalba Carriera” contemporanea, è un’artista che apprezzo molto ma non mi ritengo al suo altissimo livello.

Hai fondato il progetto “Arte in Movimento” per portare sulla strada la tua arte. Racconteresti ai lettori di cosa si tratta?

Il progetto è ARTE DA INDOSSARE, ARTE IN MOVIMENTO. Rappresenta un outfit che indossi e poi incornici quando senti che è il momento di farlo. Non è un indumento ma una vera e propria opera d’arte, dipinta a mano, certificata, numerata e unica (ogni immagine dipinta a mano è unica e non si ripete in nessun altro capo). Praticamente indossando un dipinto si diventa parte integrante dell’opera e promotrici assieme a me di ARTE IN MOVIMENTO. Non un’opera statica appesa solo ad una parete ma un’opera che cammina per le strade, nelle vie, nelle piazze; ovunque tu voglia. Questa idea è nata pensando a una vendita emozionale, e a restituire un valore simbolico all’arte contemporanea.

Ringraziando la totale disponibilità di Elisabetta Maistrello, ricordo ai lettori che potranno visionare le opere dell’artista anche sul sito criticoarte.org Elisabetta Maistrello – Italian art by ELisa Manzoni (criticoarte.org), e qui sotto troverete a vostra disposizione un video che mostra il progetto Art to Wear.

Gianluca Somaschi, il padrone del pigmento

image5Si potrebbe iniziare a raccontare la storia poetica-artistica del milanese Gianluca Somaschi partendo dalla sua formazione accademica, oppure, dalle sue prime opere espressioniste nei toni del bianco e del nero, misteriose e “paurose” come lui stesso le definisce, ma è per merito del COLORE che il pittore ha trovato finalmente la sua dimensione, la sua massima espressione e completezza: per questo motivo è essenziale intraprendere il viaggio nel suo mondo personale dai suoi ultimi lavori in cui il pigmento è il padrone assoluto.

image4Soggetto per eccellenza delle tele di Somaschi, il colore infonde linfa vitale alle opere grazie alla modalità di stesura impiegata dall’artista: senza dubbi, ripensamenti o disegni preparatori ma istintivamente e con mano molto veloce e ferma, il giovane Gianluca Somaschi ricorda molto da vicino l’Action painting di Jackson Pollock (1912-1956) e dei componenti della Scuola di New York (Willem De Kooning, Arshile Gorky, Mark Rothko, Sam Francis, Mark Tobey e Franz Kline) negli anni ’50 del XX secolo. Proprio come i pittori americani, il milanese non ha paura di apportare dei cambiamenti improvvisi nei suoi lavori in quanto, secondo il suo pensiero, l’immagine non viene rovinata con la semplice aggiunta di una o più colate-sgocciolature di matrice segnica e gestuale: per l’artista il dripping ha sia una chiara valenza simbolica e filosofica di passaggio temporale, di invecchiamento, di usura sia un significato intimo di continua autoscoperta delle proprie pulsioni ed emozioni. Come disse Jackson Pollock “l’artista dipinge ciò che è”. È così possibile ammirare delle composizioni puramente astratte in cui l’osservatore può captare l’energia psichica e fisica del pittore impressa sulla tela grazie all’esuberante dinamismo e all’eccitazione vitalistica della pennellata: la pittura diventa in questo modo un’esperienza liberatoria al di fuori di ogni mezzo formale e limitante.

image8

Gianluca Somaschi non si ferma però alle composizioni astratte ma procede con la sua ricerca anche verso lo stile Informale senza ovviamente dimenticare il suo tratto distintivo, il dripping. Partendo da fotografie naturalistiche di fiori e piante, scattate da lui stesso o trovate su riviste, il pittore rielabora l’immagine sino a trasformarla addirittura in un’altra rendendo così irriconoscibile il tema iniziale (per esempio gerani divenuti ortensie). Questo rimaneggiamento della natura mostra quanto l’arte Informale creata da Somaschi sia autosufficiente, ovvero si presenti come una porzione di una realtà e di un mondo che testimoniano l’interiorità del pittore. Le tele con queste caratteristiche prendono spunto inconsapevolmente dai lavori degli artisti che aderirono al filone dell’Informale Italiano degli anni ’50 del XX secolo ed, in modo particolare, alla produzione del lecchese Ennio Morlotti (1910-1992): in entrambi i casi, sebbene la natura sia la tematica prediletta in queste opere, essa sfiora il limite dell’astrazione a causa della drastica semplificazione dello schema spaziale e della privazione della profondità. Grazie alla stessa carica energetica del colore e della sua stesura dinamica, propria di tutta la produzione di Somaschi, l’osservatore può percepire tutto il pathos dell’artista ed entrare così in contatto empatico sia con la natura sia con l’arte del pittore.
Come insegna il direttore d’orchestra Daniel Barenboim “ogni grande opera d’arte ha due facce, una per il proprio tempo e una per il futuro, per l’eternità”: le tele di Gianluca Somaschi sono giustamente destinate ad entrare nel prossimo divenire artistico.                                                                    image

Critica per la Mostra personale di Gianluca Somaschi alla Galleria BalubArte, via Foldi 1, Milano, dicembre 2013.